ورق طلا چیست؟ انواع ورق طلا، چسب و نکات کار با آن
ورق طلا از قدیم یکی از درخشان‌ترین و لوکس‌ترین متریال‌ها در هنر و دکوراسیون بوده است. امروز هم در پتینه، تزئین ظروف، قاب، آینه، مبلمان و تابلو کاربرد زیادی دارد. در این مقاله با ورق طلا، انواع آن، وسایل لازم، چسب ورق طلا، روش کار، محاسبه‌ی مقدار مصرف، نگهداری و رایج‌ترین مشکلات کار با آن آشنا می‌شوید.
ورق طلا چیست؟
ورق طلا ورقهای بسیار نازک از فلز است که با چسبی مخصوص روی سطوح مختلف چسبانده می‌شود و جلوه‌ای شبیه طلاکاری می‌دهد. این ورق‌ها آن‌قدر نازک‌اند که با کوچک‌ترین جریان هوا جابه‌جا می‌شوند و باید با دقت و حوصله با آن‌ها کار کرد.
تاریخچه ورق طلا در هنر
طلاکاری با ورقه‌های نازک طلا از دوران باستان رایج بوده است. از تزئینات مصر باستان و نقاشی‌های مذهبی بیزانس تا آثار قرون وسطی و رنسانس، ورق طلا برای تزئین آثار هنری، کتیبه‌ها و بناها به کار رفته است. در هنر ایرانی هم تذهیب و طلاکاری سابقه‌ای طولانی دارد.
آیا ورق طلا واقعاً از طلاست؟
ورق طلا دو نوع اصلی دارد:
- ورق طلای عیاردار: از طلای ۲۲ یا ۲۴ عیار ساخته می‌شود. بسیار گران است و بیشتر در مرمت، بناهای خاص و آثار هنری ارزشمند استفاده می‌شود. چون طلای خالص اکسید نمی‌شود، رنگش را برای همیشه حفظ می‌کند.
- ورق طلای تزئینی (بدلی): از آلیاژ فلزاتی مثل مس و روی ساخته می‌شود و فقط رنگ و درخشش طلا را دارد. ضخامتش در حد میکرون است و معمولاً در ابعاد ۱۴×۱۴ یا ۱۶×۱۶ سانتی‌متر عرضه می‌شود. قیمت مناسبی دارد و بیشتر کارهای هنری و دکوراتیو با همین نوع انجام می‌شود. این نوع در برابر رطوبت و هوا اکسید می‌شود و حتماً باید با وارنیش محافظت شود.
ورق نقره و ورق مس هم به همین شکل تولید می‌شوند و روش کار با آن‌ها یکسان است.
کاربردهای ورق طلا
امروز بیشترین کاربرد ورق طلا در پتینه‌کاری و تزئین اشیاست. از آن برای زیباسازی قاب آینه و عکس، ظروف چوبی و سفالی، شمعدان، سینی، مجسمه، مبلمان، تابلوهای نقاشی و حتی بخش‌هایی از دیوار و سقف استفاده می‌شود.
ورق طلا یکی از تکنیک‌های پتینه و کهنه‌کاری است. روی سطح طلاکاری‌شده می‌توان کارهای دیگری مثل نقاشی، پتینه، دکوپاژ با دستمال کاغذی و ترانسفر هم انجام داد. در ویترای هم از ورق طلا برای پوشاندن بخشی از سطح ظروف شیشه‌ای شفاف استفاده می‌شود. ورق‌ها در انواع ساده، طرح‌دار و چندرنگ (هفت‌رنگ) عرضه می‌شوند.
ورق طلا روی چه سطوحی کار می‌شود؟
تقریباً روی هر سطحی که بتوان چسب ورق طلا را رویش زد: چوب، فلز، شیشه، سرامیک، سفال، سنگ، کاشی، کاغذ و پارچه. شرط اصلی این است که سطح تمیز، خشک و بدون چربی باشد.
وسایل لازم برای کار با ورق طلا
- ورق طلا، نقره یا مس
- چسب ورق طلا
- قلموی نرم برای زدن چسب و یک قلموی نرم و تمیز جدا برای صاف کردن ورق
- پنبه یا پد نرم
- وارنیش ورق طلا یا لاک الکل برای محافظت نهایی
- دستکش نخی برای جلوگیری از چسبیدن ورق به دست
چسب ورق طلا چیست؟
چسب ورق طلا که به آن چسب میکسیون (Mixion) یا چسب زنده هم می‌گویند، چسبی است که بعد از خشک شدن هم سطحی چسبناک باقی می‌گذارد. ورق طلا را روی چسب خیس نمی‌گذارند؛ صبر می‌کنند تا چسب به حالت «چسبناک ولی خشک» برسد و بعد ورق را رویش قرار می‌دهند.
چسب ورق طلا دو نوع اصلی دارد:
- پایه‌آب: سریع‌تر آماده می‌شود و برای کارهای داخلی رایج‌تر است. معمولاً شیری‌رنگ است و وقتی به حالت مناسب برسد بی‌رنگ و شفاف می‌شود.
- پایه‌روغن: دیرتر آماده می‌شود اما مدت طولانی‌تری چسبناک می‌ماند و برای سطوح بزرگ و فضای باز مناسب‌تر است.
چسب ورق طلا چقدر باید خشک شود؟
زمان آن به نوع چسب، ضخامت لایه و دما و رطوبت محیط بستگی دارد: از حدود ۱۵ دقیقه تا یک ساعت برای چسب‌های پایه‌آب و چند ساعت برای چسب‌های پایه‌روغن. به‌جای ساعت، به نشانه‌ها توجه کنید: رنگ شیری چسب بی‌رنگ شود و وقتی با پشت انگشت لمسش می‌کنید چسبناک باشد اما چیزی به انگشتتان نچسبد. دستور سازنده‌ی همان چسب را هم بخوانید.
آموزش استفاده از ورق طلا (مرحله‌به‌مرحله)
- آماده‌سازی سطح: سطح را تمیز، خشک و صاف کنید. اگر ناهمواری دارد، بتونه و سنباده بزنید. ورق طلا هر ناهمواری را بیشتر نشان می‌دهد.
- زدن چسب: لایه‌ای نازک و یکنواخت از چسب بزنید. چسب زیاد باعث لکه، ناهمواری و چسبیدن ناقص ورق می‌شود.
- صبر تا رسیدن چسب: بگذارید چسب طبق نشانه‌های بالا به حالت چسبناک برسد.
- گذاشتن ورق: ورق را همراه با کاغذ زیرش بردارید و آرام روی سطح قرار دهید. ورق به محض تماس با چسب می‌چسبد.
- صاف کردن: با قلموی نرم یا پنبه به‌آرامی روی ورق بکشید تا کاملاً بچسبد و حباب‌ها خارج شوند.
- ترمیم جاهای خالی: اگر قسمتی بدون ورق ماند یا ورق پاره شد، با تکه‌های کوچک‌تر ورق همان‌جا را بپوشانید.
- برداشتن اضافه‌ها: با قلموی نرم تکه‌های اضافه را از لبه‌ها بردارید. این تکه‌ها را دور نریزید؛ برای ترمیم و کارهای بعدی به کار می‌آیند.
- محافظت نهایی: بعد از اینکه کار کاملاً خشک شد، یک لایه وارنیش ورق طلا یا لاک الکل بزنید، به‌خصوص برای ورقهای تزئینی که اکسید می‌شوند.
ورق طلای مایع چیست؟
ورق طلای مایع رنگی متالیک با پایه‌ی آب است که بعد از خشک شدن جلوه‌ای نزدیک به ورق طلا می‌دهد. با قلمو زده می‌شود، بوی تندی ندارد، قلمو با آب تمیز می‌شود و اجرای آن ساده‌تر و ارزان‌تر از ورق طلای ورقهای است. البته درخشش ورق طلای واقعی، به‌خصوص زیر نور کم، بیشتر است.
برای هر متر مربع چند ورق طلا لازم است؟
یک ورق ۱۴×۱۴ سانتی‌متری حدود ۰٫۰۲ متر مربع را می‌پوشاند؛ پس برای یک متر مربع سطح صاف حدود ۵۱ ورق ۱۴×۱۴ یا حدود ۴۰ ورق ۱۶×۱۶ لازم است. با در نظر گرفتن هم‌پوشانی لبه‌ها و پرت کار، ۱۰ تا ۲۰ درصد بیشتر تهیه کنید. اگر سطح برجستگی، گل و نقش فرورفته دارد، مصرف بیشتر هم می‌شود.
نگهداری از ورق طلا
- ورق‌ها را در جای خشک، دور از رطوبت، گرد و غبار و جریان هوا نگه دارید. کنار بسته‌ها رطوبت‌گیر بگذارید.
- هنگام کار از دستکش نخی یا گیره‌ی چوبی استفاده کنید تا ورق به دست نچسبد و چربی دست رویش نماند.
- سطح کار ورق‌طلاشده را با دستمال نرم و خشک یا کمی نمدار تمیز کنید، نه با دستمال خیس.
- آثار ورق‌طلاشده را دور از نور مستقیم خورشید، رطوبت زیاد و مواد شیمیایی تند نگه دارید.
رایج‌ترین مشکلات کار با ورق طلا و راه‌حل آن‌ها
پاره شدن ورق
ورق بسیار نازک است. آن را همراه کاغذ زیرش جابه‌جا کنید، حرکاتتان آرام باشد و از قلموهای خیلی نرم استفاده کنید.
چروک شدن
ورق را با قلموی نرم یا پنبه صاف کنید. می‌توانید یک کاغذ نازک روی ورق بگذارید و از روی آن به‌آرامی فشار دهید تا بدون خراش صاف شود.
جابه‌جا شدن و پریدن ورق
در محیطی بدون باد، کولر و پنکه کار کنید و نزدیک ورق‌ها نفس نکشید یا حرف نزنید.
نچسبیدن ورق
یا چسب هنوز خیس بوده، یا بیش از حد خشک شده، یا سطح چرب و کثیف بوده است. چسب مناسب بزنید و صبر کنید تا به حالت چسبناک برسد.
تیره شدن و تغییر رنگ
ورقهای تزئینی در برابر رطوبت و هوا اکسید می‌شوند. بعد از اتمام کار حتماً یک لایه وارنیش یا لاک الکل بزنید.
سوالات متداول
آیا ورق طلا گران است؟
ورق طلای عیاردار گران است، اما ورق طلای تزئینی که در بیشتر کارهای هنری استفاده می‌شود قیمت مناسبی دارد و معمولاً در بسته‌های ۱۰۰ برگی عرضه می‌شود.
بعد از ورق طلا چه بزنیم؟
وارنیش مخصوص ورق طلا یا لاک الکل، تا ورق از اکسید شدن و خراش محافظت شود.
فرق ورق طلا با رنگ طلایی چیست؟
ورق طلا درخشش فلزی واقعی دارد و حتی زیر نور کم براق دیده می‌شود، اما رنگ طلایی معمولاً جلوه‌ی مات‌تری دارد.
اگر می‌خواهید کار با ورق طلا را عملی و قدم‌به‌قدم یاد بگیرید، کلاس آموزش تکنیک کار با ورق طلا هنری آکادمی را ببینید.
یادگیری دکوراتیو در هنری آکادمی
این مقاله نقطه‌ی شروع است. اگر می‌خواهی دکوراتیو را طوری یاد بگیری که نتیجه‌اش را بشود هدیه داد یا فروخت، این کلاس‌ها کار را قدم‌به‌قدم و با ویدیو نشانت می‌دهند. همه‌ی آن‌ها، به‌علاوه‌ی ۱۰۰+ کلاس دیگر در ۳۰ رشته‌ی هنری، داخل یک اشتراک هستند.
