شمع قلمی چیست؟ انواع، قالب، فیتیله و روش ساخت در خانه
شمع‌های بلند و باریکی که در شمعدان روی میز شام، سفره‌ی عقد یا کنار گل‌ها گذاشته می‌شوند، همان «شمع قلمی»اند. این شمع‌ها این روزها فقط سفید و ساده نیستند؛ مدل‌های پیچی، رنگی، دورنگ و گرادیانی‌شان در دکوراسیون خانه و ست‌های هدیه خیلی دیده می‌شوند. در این مقاله توضیح می‌دهیم شمع قلمی چیست، چه انواعی دارد، برای ساختنش چه قالب و فیتیله‌ای لازم است، چطور در خانه ساخته می‌شود و چرا بعضی شمع‌های قلمی چکه می‌کنند.
شمع قلمی چیست؟
شمع قلمی به شمع بلند و باریکی می‌گویند که قطرش کم و قدش زیاد است؛ مثل یک قلم. این شمع‌ها معمولاً در شمعدان قرار می‌گیرند و بیشتر برای تزئین و ایجاد حال‌وهوای گرم استفاده می‌شوند تا روشنایی. در بازار، شمع قلمی بیشتر در اندازه‌های حدود ۱۰، ۲۰ و ۳۰ سانتی‌متری و در بسته‌های چندتایی فروخته می‌شود.
شمع قلمی را با شمع ستونی (استوانه‌ای) اشتباه نگیرید: شمع ستونی قطر زیادی دارد و روی زمین یا سینی می‌ایستد، ولی شمع قلمی باریک است و برای ایستادن به شمعدان نیاز دارد.
انواع شمع قلمی
- ساده و بلند: شمع‌های سفید یا تک‌رنگ ۲۰ تا ۳۰ سانتی؛ رایج‌ترین مدل برای میز و سفره.
- پیچی: شمع‌هایی با بدنه‌ی تابیده یا شیاردار که با قالب‌های مخصوص ساخته می‌شوند و این روزها خیلی پرطرفدارند.
- دورنگ و گرادیانی: شمع‌هایی که رنگشان از بالا به پایین تغییر می‌کند یا دو رنگ مجزا دارند.
- مخروطی: شمع‌هایی که پایینشان پهن‌تر و بالایشان باریک‌تر است؛ شکل کلاسیک شمع‌هایی که با غوطه‌وری ساخته می‌شوند.
- کوتاه: شمع‌های حدود ۱۰ سانتی که زودتر تمام می‌شوند و برای دکور کوتاه‌مدت یا ست‌های کوچک مناسب‌اند.
- شمع باتری‌خور: شمع‌هایی با ظاهر شمع قلمی که به‌جای شعله، لامپ کوچک دارند؛ شمع واقعی نیستند ولی برای جاهایی که شعله‌ی باز ممنوع است کاربرد دارند.
شمع قلمی را چطور می‌سازند؟
سه روش اصلی برای ساخت شمع قلمی در خانه وجود دارد:
۱. ساخت با قالب
رایج‌ترین روش برای ساخت شمع‌های یکدست و قابل فروش است. قالب شمع قلمی بلند و باریک است و از جنس پلی‌کربنات، فلز یا سیلیکون ساخته می‌شود. مراحل کلی کار این است:
- آماده‌کردن قالب: قالب را تمیز و خشک کنید. قالب فلزی را با لایه‌ی خیلی نازکی از روغن یا اسپری جداکننده چرب کنید و قالب را کمی گرم کنید تا روی شمع خط و موج نیفتد.
- فیتیله‌گذاری: فیتیله را از سوراخ انتهای قالب رد کنید، پایینش را محکم کنید تا پارافین نشت نکند و سر دیگر را با نگه‌دارنده دقیقاً وسط قالب نگه دارید. وسط بودن فیتیله در شمع باریک خیلی مهم است؛ فیتیله‌ی کج باعث سوختن یک‌طرفه و چکه می‌شود.
- ریختن پارافین: برای قالب‌های سخت، پارافین سنگین بهتر فرم می‌گیرد و راحت‌تر از قالب جدا می‌شود. دمای ریختن به جنس قالب بستگی دارد؛ قالب پلاستیکی معمولی دمای پایین‌تری می‌خواهد و قالب فلزی و پلی‌کربنات دمای بالاتری را تحمل می‌کنند.
- پر کردن گودی: پارافین موقع سرد شدن جمع می‌شود و دور فیتیله گود می‌افتد؛ این گودی را با کمی پارافین مذاب پر کنید.
- خارج کردن شمع: بعد از سرد شدن کامل، شمع را آرام از قالب بیرون بیاورید.
برای آشنایی بیشتر با جنس قالب‌ها، مقاله‌ی انواع قالب‌های شمع‌سازی را ببینید.
۲. روش غوطه‌وری
روش قدیمی ساخت شمع قلمی است: فیتیله بارها در ظرف بلندی از پارافین مذاب فرو برده و بیرون آورده می‌شود و بین هر بار، لایه‌ی قبلی کمی خنک می‌شود. با هر بار غوطه‌وری لایه‌ای نازک به شمع اضافه می‌شود تا به ضخامت دلخواه برسد. معمولاً فیتیله را از وسط آویزان می‌کنند تا هم‌زمان دو شمع ساخته شود. نتیجه، شمعی با شکل کمی مخروطی و ظاهر کلاسیک است، ولی کار حوصله و ظرف بلند پارافین می‌خواهد.
۳. پیچیدن ورق موم عسل
ساده‌ترین روش برای شروع است: یک ورق موم عسل را دور فیتیله می‌پیچند و شمعی با بافت لانه‌زنبوری می‌سازند. این روش ذوب کردن پارافین ندارد و برای کار با بچه‌ها یا ساخت سریع هدیه مناسب است. مقاله‌ی ساخت شمع با موم عسل این روش را کامل توضیح می‌دهد.
فیتیله و پارافین مناسب شمع قلمی
شمع قلمی قطر کمی دارد، پس فیتیله‌ی آن هم باید باریک باشد. فیتیله‌ی بزرگ‌تر از اندازه، شعله‌ی بلند و دود می‌دهد و پارافین را سریع‌تر از لبه‌ها آب می‌کند و شمع چکه می‌کند؛ فیتیله‌ی کوچک هم شعله‌ی ضعیف می‌دهد و ممکن است خاموش شود. برای شمع قلمی معمولاً از فیتیله‌ی نخی بافته‌شده استفاده می‌شود. درباره‌ی انتخاب سایز فیتیله، مقاله‌ی انواع فیتیله‌ی شمع را بخوانید.
پارافین هم باید سفت باشد تا شمع باریک خم نشود و دیرتر آب شود. اگر می‌خواهید شمع رنگی بسازید، راهنمای رنگ شمع‌سازی را ببینید و برای محاسبه‌ی مقدار پارافین هر قالب از ماشین حساب شمع‌سازی کمک بگیرید.
چرا شمع قلمی چکه می‌کند؟
- جریان هوا: باد کولر، پنجره یا رفت‌وآمد، شعله را یک‌طرفه می‌کند و پارافین از یک سمت سرازیر می‌شود.
- فیتیله‌ی بزرگ یا بلند: شعله‌ی بزرگ پارافین را بیشتر از ظرفیت فیتیله آب می‌کند. فیتیله را پیش از هر بار روشن کردن کوتاه کنید.
- کج بودن شمع: شمعی که در شمعدان صاف نایستاده، از یک طرف بیشتر می‌سوزد.
- پارافین نرم: شمعی که با پارافین نرم ساخته شده، زودتر از لبه‌ها آب می‌شود.
نکته‌های ایمنی
شمع قلمی را همیشه در شمعدان محکم و صاف قرار دهید، از پرده و وسایل قابل اشتعال دور نگه دارید و هیچ‌وقت شمع روشن را بدون مراقب رها نکنید. وقتی شمع تا چند سانتی شمعدان سوخت، خاموشش کنید.
قیمت شمع قلمی و قالب آن
در آبان ۱۴۰۵، شمع قلمی آماده در دیجی‌کالا بیشتر در بسته‌های ۲ تا ۳۶ عددی فروخته می‌شد و قیمت بسته‌ها بسته به تعداد، اندازه و مدل از حدود ۷۰ هزار تا ۴۱۰ هزار تومان بود. قالب‌های مخصوص شمع قلمی، مثل مدل‌های ساده، پیچی و مخروطی، حدود یک میلیون و صد هزار تا یک میلیون و نهصد هزار تومان قیمت داشتند. چون یک قالب را می‌شود بارها استفاده کرد و هر شمع قلمی پارافین کمی لازم دارد، ساخت و فروش ست‌های شمع قلمی رنگی و پیچی می‌تواند برای فروش انتخاب خوبی باشد.
سؤال‌های متداول درباره‌ی شمع قلمی
شمع قلمی چقدر می‌سوزد؟
به قد، قطر، نوع پارافین و فیتیله بستگی دارد. شمع‌های کوتاه ممکن است حدود یک ساعت بسوزند و شمع‌های بلند چند ساعت؛ زمان سوخت معمولاً روی بسته‌ی شمع‌های آماده نوشته می‌شود.
می‌شود شمع قلمی را بدون قالب ساخت؟
بله؛ با روش غوطه‌وری یا پیچیدن ورق موم عسل دور فیتیله، بدون قالب هم می‌شود شمع قلمی ساخت.
شمع قلمی را چطور در شمعدان محکم کنیم؟
اگر شمع در شمعدان لق است، می‌شود ته شمع را کمی گرم کرد و در شمعدان فشار داد یا از خمیرهای مخصوص نگه‌دارنده‌ی شمع استفاده کرد تا صاف و محکم بایستد.
فرق شمع قلمی با شمع تولد چیست؟
شمع تولد خیلی کوتاه‌تر و نازک‌تر است و فقط چند دقیقه روی کیک می‌سوزد؛ شمع قلمی بلندتر است و برای شمعدان و تزئین طولانی‌تر ساخته می‌شود. درباره‌ی شمع تولد، مقاله‌ی شمع تولد را ببینید.
یادگیری شمع‌سازی در هنری آکادمی
در هنری آکادمی، کلاس جامع شمع‌سازی از کار با پارافین و فیتیله‌گذاری، محاسبه‌ی وزن پارافین و انتخاب فیتیله تا کار با قالب پلاستیکی، فلزی، سیلیکونی و پلی‌کربنات، رنگ‌آمیزی، ساخت شمع با ورق موم عسل و ده‌ها مدل شمع دیگر را قدم‌به‌قدم آموزش می‌دهد و در پایان، قیمت‌گذاری، بسته‌بندی و فروش شمع را هم می‌گوید. با خرید هر کلاس، دسترسی همیشگی به ویدیوهای آن و یک سال پشتیبانی مدرس دارید، و اشتراک هنری آکادمی به همه‌ی کلاس‌ها یک‌جا دسترسی می‌دهد. جلسه‌ی اول کلاس‌ها بعد از ورود به حساب، رایگان قابل تماشاست.
یادگیری شمع سازی در هنری آکادمی
این مقاله نقطه‌ی شروع است. اگر می‌خواهی شمع سازی را طوری یاد بگیری که نتیجه‌اش را بشود هدیه داد یا فروخت، این کلاس‌ها کار را قدم‌به‌قدم و با ویدیو نشانت می‌دهند. همه‌ی آن‌ها، به‌علاوه‌ی ۱۰۰+ کلاس دیگر در ۳۱ رشته‌ی هنری، داخل یک اشتراک هستند.
